Alınan ve kalan materyali takip etmek

Taşların nerede olduğunu takip edebiliyorsun (hamle dizileri dersi), ama hangi taşların alındığını unutuyorsun. Birkaç değişimden sonra hangi taşların oyundan çıktığını ve her tarafta ne kaldığını bilemez hâle gelirsin. Sonuç: kalite fazlan olduğu hâlde materyali eşit sanırsın, zihninde bir "hayalet taş" tutarsın ve büyük bir hata yaparsın.

Bu, konum takibinden ayrı bir beceridir. Konumu takip etmek, değişen bir görüntüyü zihninde tutmaktır. Materyali takip etmek ise giderek eksilen bir taş listesini tutmaktır. Bunlar ayrı ayrı çalışılan iki farklı hafıza becerisidir.

Temel hata, tahtada kalan bütün taşları hatırlamaya çalışmaktır; liste 32 taşa kadar çıkabilir. Bu kadar uzun bir listeyi takip etmek çok zordur.

Tersini yap: mezarlığı, yani alınan taşların kısa listesini takip et. Tipik bir partide yalnızca birkaç taş alınır. Kalanları buradan çıkarırsın: kalan taşlar = başlangıçtaki taşlar eksi mezarlık. Terfi bir taş kaybı değildir; piyon alınmamıştır. Bu yüzden onu tahtadaki taşlar listesinden çıkarıp yerine yeni taşı ekle. Terfiyle gelen vezir daha sonra alınırsa mezarlıkta başlangıçta bulunmayan bir vezir vardır; başlangıçtaki veziri listeden silme. Böylece 32 canlı taş yerine 4 ölü taşı hatırlarsın.

Alışların çoğu çiftler hâlinde gelir: bir taşa karşı bir taş. Değişim eşitse, örneğin ata karşı at veya piyona karşı piyon, materyal farkı değişmez. İkisini de zihninde birbirini götürecek şekilde sil.

Böylece yalnızca materyal farklarını tutarsın: eşit değerde karşılık verilmeyen alışları. "Kalite fazlam var", "bir piyon eksiğim var", "veziri iki piyon ve saldırı karşılığında verdim". Her taşı tek tek değil, farkı takip edersin. Bu daha az zihinsel yük getirir ve konumu değerlendirmek için gereken bilgiyi verir.

Bu, değişikliği sesli söyleme yönteminin devamıdır (hamle dizileri dersi). Her alışta, alınan taşı mezarlığa ekleyen ve karede ne kaldığını belirten kısa bir cümle kur: "at e5'teki piyonu alır; mezarlığa bir siyah piyon eklenir, at e5'te kalır". "Fil d1'deki veziri alır; beyaz vezir artık oyunda değildir."

En büyük tuzak, karşı alışını unutmaktır. Bir taş alındıktan sonra karede hangi taşın kaldığını ve hangi taşın oyundan çıktığını mutlaka belirle. Kaydedilmeyen bir alış, sayımını bozan bir hayalet taş demektir.

Konum kontrol noktalarının materyal için olanıdır. Her 3-4 hamlede bir veya yoğun bir değişim dizisinden sonra kısa bir sayım yap: "Beyaz: vezir, 2 kale, 2 fil, 1 at, 6 piyon. Siyah: aynısı, bir at ve bir piyon eksik."

Sayım hatasını henüz küçükken yakalarsın. Kontrol için en iyi an, hata riskinin en yüksek olduğu alış dizisinin hemen sonrasıdır.

Her taraf aynı taşlarla başlar: 8 piyon, 2 at, 2 fil, 2 kale, 1 vezir, 1 şah. Bütün taş listesini değil, bu listeden hangi taşların eksildiğini aklında tutarsın.

Kuşku duyduğunda taşları, piyonlar da dâhil, sabit bir sırayla türlerine göre kontrol et: piyonlar, kaleler, filler, atlar, vezir. "Filler? Beyazın iki fili de duruyor. Siyah, siyah kareli filini kaybetti." Türlerine göre kontrol etmek, bir taş türünü tamamen unutmanı önler.

Tahtada oynarken alınan taşlar yanında birikir. Körlemede aynı görüntüyü zihninde kur: solda "alınan beyaz taşlar", sağda "alınan siyah taşlar" olmak üzere iki küçük yığın. Mezarlığa zihninde bir yer vermek, onu soyut bir listeden daha kolay hatırlamanı sağlar ve tahtada oynarken zaten alışık olduğun görüntüye uyar.

Tahta gizliyken Legal Matı'nın hamlelerini takip et (Paris 1750) ve her alışı zihnindeki mezarlığa kaydet. Sonra mezarlığı taş taş yeniden kur; sayımını ve materyal dengesini kontrol et.

• Konumu değerlendirmek. Materyal sayımı yanlışsa kimin üstün olduğunu doğru değerlendiremezsin. Sayımda tek bir piyonluk hata bile bütün değerlendirmeyi yanlış yapar.
• Oyun sonuna geçişler. Oyun sonunda tam olarak hangi materyalin kaldığını bilmek gerekir. Doğru takip, bir kalenin eksik olduğunu sonradan fark etmeni önler.
• Hayalet taşlardan kaynaklanan hataları gidermek. Birçok hesap hatası, alınmış bir taşı hâlâ oyunda sanmaktan veya tahtadaki bir taşı alınmış sanmaktan gelir. Güncel bir mezarlık listesi bu hataların tamamını giderir.

1. Tek bir alış ve karşı alışı: taş alınır, karşılığında alan taş alınır; karede kim kalır, mezarlığa kim gider?
2. Kısa bir hamle dizisinden sonra materyali say (bir alış içeren 3-4 hamle).
3. Kısa bir partinin tamamı: bir minyatürü körlemede takip et, sonra iki tarafın mezarlığını sesli söyle.
4. Kontrol noktası testleri: partinin ortasında dur ve o ana kadar alınan taşları listele.
5. Sayımı ertele: partileri uzat ve sayımı daha geç yap.

• Mezarlık yerine tahtada kalan orduyu takip etmek: uzun listeyle belleğini doldurursun. Her zaman kısa listeyi takip et.
• Karşı alışını unutmak: değişimin yalnızca bir tarafını saymak. Her iki taşı da kaydet.
• Materyal kontrolü yapmamak: sayım hataları fark edilmeden birikir ve sonunda değerlendirme yanlış olur.
• Hayalet taş: Daha önce ele geçirilmiş bir taşı akılda tutmak (ya da hâlâ hayatta olan bir taşı ele geçirilmiş sanmak). Güncel bir mezarlık bu hatayı ortadan kaldırır.
• Taşları takip etmeden puan hesabı yapmak: hangi taşlardan oluştuğunu bilmeden "+2 öndeyim" demek hesaplama için yeterli değildir; tahtada hangi taşların kaldığını bilmelisin.