Atın sıçrayışı: bir adım ve iki adım

Körlemede zihinde canlandırılması en zor taş attır. Kale düz hatlarda, fil düz çaprazlarda ilerler; atın sıçrayışları ise çevresinde bir halka oluşturur ve bunları zihninde kurman gerekir. Gözlerin kapalıyken cevaplayacağın tipik sorular: d4'teki at f5'e saldırıyor mu? Peki e6'ya? Ya d6'ya? g1'deki at hangi kareleri kontrol ediyor?

Oyuncular hemfikirdir: uzun köşegenlerle birlikte, at görselleştirmede en büyük engeldir. İyi haber: 8 karenin açıkça görülmesini sağlayan çok basit ve kesin bir kural, rakipsiz bir renk filtresi ve birkaç zihinsel görüntü vardır.

At L şeklinde hareket eder: bir yönde iki kare, o yöne dik olarak bir kare. Bunu dikey ve yatay farklarıyla ifade edersek:

Aklına yerleştirmen gereken ifade: "bir ve iki." İki fark 1 ve 2 değilse bu bir at hamlesi değildir.

At HER sıçrayışta renk değiştirir. Beyaz kareden siyah kareye, siyah kareden beyaz kareye iner. Rengini hiç değiştirmeyen filin tam tersidir. Bunun iki yararı vardır:

• Anında eleme: hedef kare atın bulunduğu kareyle AYNI renkteyse cevap HAYIR'dır; hesaplamaya gerek yok.
• Hata kontrolü: hesapladığın hamle aynı renkte bir karede bitiyorsa hata yapmışsındır. Yeniden say.

Ön koşul: bir karenin rengini anında okuyabilmek (kare renkleri dersi).

Sıçrayışı saymadan "görmek" için en yaygın yöntem: at, 2'ye 3 karelik bir dikdörtgenin bir köşesindedir ve çapraz karşı köşesine sıçrar. Merkezdeki bir kareden bu dikdörtgeni 8 farklı biçimde yerleştirebilirsin: dört bölgenin her birinde uzun kenar ya dikey ya da yatay olur. Böylece atın gidebildiği 8 kareyi bulursun. Küçük dikdörtgeni zihninde canlandırmak, "iki, sonra bir" diye saymaktan çok daha hızlıdır.

Atın gidebildiği 8 kare, çevresinde bir halka oluşturur; bunu bir daire ya da 8 köşeli yıldız gibi düşünebilirsin. Atın hemen yanındaki 8 komşu kareyi atlar. Alıştırma yaptıkça bir ata baktığında bu 8 kareyi hesaplamadan görmeye başlarsın. Hedef budur: şekli tanımak, hesaplamanın yerini alır.

Saat yöntemi: atın gidebildiği 8 kare saat 1, 2, 4, 5, 7, 8, 10 ve 11 yönlerindedir. Saat 12, 3, 6 ve 9 yönlerindeki düz komşuları ve dört çapraz komşuyu atlarsın.

• Merkez (d4, e4, d5, e5...): 8 sıçrayış, en yüksek hareketlilik.
• Kenar: 3 veya 4 sıçrayış. Halkanın yarısı tahtanın dışında kalır; köşenin hemen yanında yalnızca 3 seçenek vardır.
• Köşe (a1, h8...): sadece 2 hamle. Bu yüzden "kenardaki at zayıftır" denir.

Bunu bilmek, tahtanın dışında kareler aramanı önler ve kenara yakınken gidebileceğin kareleri daha hızlı saymanı sağlar.

Atı hareket ettir, hedef kareleri dene ve 2x3 dikdörtgenin çizilişini izle. Ardından evet/hayır testinde art arda doğru cevaplarla uzun bir seri yakalamaya çalış.

• Bir partiyi zihninde takip etmek: konumu zihninde kaybetmene en sık yol açan taş attır. At hamlelerine hâkim olunca gerisini takip etmek kolaylaşır.
• Çatalları görmek: yıldırım satrançta kaybedilen puanların çoğu, gözden kaçan at çatallarından gelir. Atın sıçrayışlarını zihninde canlandırmak, çatalları önceden fark etmektir: şah + vezir, şah + kale veya şah, vezir ve kaleyi birlikte hedefleyen aile çatalı.
• Hesaplama: at sıçrayışları içeren varyantlar en çok hesap hatasına yol açar; alıştırmalar bu hataları giderir.

1. "Bir ve iki" kuralını kare çiftleri üzerinde acele etmeden çalış.
2. Renk filtresi: kareleri aramadan önce atın ineceği rengi söyle; her zaman diğer renktir.
3. Merkezdeki bir kareden 8 sıçrayışı say, sonra kenardaki ve köşedeki kareleri çalış. Bütün dağılım şöyledir: merkezdeki 4x4 bölgede (c3'ten f6'ya) 8, onun çevresindeki halkada 6, kenarda ve b2, g2, b7, g7'de 4, köşenin hemen yanında (b1, a2...) 3, köşede 2.
4. Süreli EVET/HAYIR testi: "Nd4, X'e saldırıyor mu?" sorusunu tekrar tekrar cevapla.
5. Hayalet at / rotalar: atı görmeden birkaç sıçrayış boyunca takip et ve hedefe ulaş. Görünmez at alıştırması, zihinsel takip için en etkili çalışmadır.
6. Dönüşümlü çalışma: at, fil ve kare rengi alıştırmalarını dönüşümlü yap.

• At sıçrayışını çapraz komşu kareyle karıştırmak. d4'ten e5'e dikey ve yatay farkları 1 ve 1'dir. Bu bir at hamlesi değildir; farkların 1 ve 2 olması gerekir.
• Renk değişimini unutmak. At hiçbir sıçrayışta aynı renkte kalmaz; her sonucu bununla doğrula.
• Kenarda 8 kare aramak. Kenarda dört, köşenin hemen yanında (b1, g1, a2, h2...) üç, köşede iki seçenek vardır. Tahtanın dışında kareler uydurma.
• Sürekli "iki, sonra bir" diye saymak. Mümkün olduğunca erken 2x3 dikdörtgen veya halka yöntemine geç; tek tek saymak yalnızca başlangıçta ihtiyaç duyduğun bir destektir.